PROJE HAKKINDA KISA BİLGİ

Proje, TEMA Vakfı ve Doğuş Çay iş birliğiyle uzun yıllar kimyasal gübre kullanımının çay topraklarını asitleştirmesi hakkında farkındalık sağlamak amacıyla 2016 yılında başlamıştır.
2016-2017 yıllarında projenin eğitimlere ilişkin birinci fazı tamamlanmış; ardından çay topraklarının iyileştirilmesi örneklerini yaratmak ve bunları tanıtmak amacıyla projenin 2018-2020 ve 2021-2024 yıllarını kapsayan dönemlerinde örnek bahçe uygulamaları, sürdürülebilir çay tarımı eğitimleri ve çeşit bahçe tesisi çalışmalarını içeren ikinci ve üçüncü fazı tamamlanmıştır. 2025-2028 yıllarını kapsayan yaygınlaştırma çalışmalarını içeren dördüncü faz çalışmaları başlamıştır.

KAPSAM / HEDEFLER

Proje kapsamında çay bahçelerindeki toprakların uzun yıllar boyunca ve gereğinden fazla asit karakterli kimyasal gübrelemeye maruz kalması nedeniyle asitleşmesi ve sağlığını kaybetmesi üzerine farkındalık yaratmak, örnek uygulamalar yaparak toprağı iyileştirmek ve eğitim çalışmalarıyla sürdürülebilir çay tarımının yaygınlaşmasını sağlamak amaçlanmıştır.

HEDEFLER

Projenin 2016-2017 yıllarına ilişkin birinci etabında üretici ve onun sosyal çevresini oluşturan ilişkide olduğu herkese ulaşarak ile çay topraklarındaki bozulması ve nedenleri ile yarattığı etkiler hakkında farkındalık oluşturulması planlanmıştır. Bu kapsamda çay eksperleri, din görevlileri, kadınlar, öğretmenler, çocuklar ve muhtarlardan oluşan yaklaşık 7 bin kişiye eğitim verilmiştir.

Projenin örnek uygulama çalışmalarını da içeren 2018-2020 yıllarındaki 2. fazında ise asitleşen toprakların nasıl eski sağlığına kavuşturulacağına ilişkin örnek çalışmalar yapılması ve sonuçlarının paylaşılması amaçlanmıştır. Rize’nin farklı vadilerini temsilen seçilen 6 örnek bahçede toprak ıslahı çalışmaları yapılması ve her yıl üreticilerden, kadınlardan, çay eksperlerinden ve din görevlilerinden oluşan 750 kişiye sürdürülebilir çay tarımı eğitimlerinin verilmesi hedeflenmiştir. Ayrıca gelecekte çay bahçelerinin gençleştirilmesi için materyal temin edilmesine altlık sağlamak üzere verimi yüksek çay çeşitlerinden oluşan bir çeşit bahçesi tesis edilmesi planlanmıştır.

Projenin örnek uygulama çalışmalarını içeren 2021-2024 yıllarındaki 3. fazında Rize dışında çay tarımı yapılan Artvin ve Trabzon illerini de kapsayacak şekilde örnek çalışmaların yaygınlaştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla Trabzon’un Of ve Artvin’in Kemalpaşa ilçelerinde toprak asitliği arttırmak için 2 bahçe daha proje çalışmalarına eklenerek, toplamda çay tarımı yapılan 8 vadinin her birinde 1 adet olmak üzere 8 bahçede asitleşen çay topraklarını iyileştirecek örnek çalışmalar gerçekleştirilmesi, projenin 2. aşamasında tesis edilen çeşit bahçesinde bakımların yapılması planlanmıştır. Ayrıca yapılan çalışmalar hakkında farkındalık yaratmak ve sürdürülebilir çay tarımının esaslarını aktarmak üzere üreticilerden, kadınlardan, üniversite öğrencileri ve din görevlilerinden oluşan 1.200 kişiye eğitim verilmesi planlanmıştır.

Projenin 2025-2026 yıllarını kapsayan 4. fazında ise elde edilen sonuçların bir bölgede yaygınlaştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla 15 yeni bahçede toprak asitliğini gidermek üzere dolomit (tarım kireci) uygulamalarının yapılması, şimdiye kadar örnek bahçelerde yapılan çalışmaların sonuçlarını aktarmak üzere projenin ilk yılında üreticiler, kadınlar, din görevlileri, muhtarlar ve Doğuş Çay eksperlerinden oluşan 350 kişiye eğitim verilmesi planlanmıştır. Ayrıca projenin 2. fazında oluşturulan çeşit bahçesinden tohum toplanarak 3 bin adet fidan üretimi yapılarak örnek bir bahçe gençleştirmesi yapılması hedeflenmiştir. Geçmiş fazlarda uygulama yapılan 2 bahçe iyileştirme sürecinin izlenmesi ve demonstratif amaçla kullanmak üzere örnek uygulamalar yapılması öngörülmüştür.

ŞİMDİYE KADAR NELER YAPTIK?

2016-2017 (1. Faz)

Çay topraklarındaki asitleşme sorunu konusunda farkındalık sağlamaya yönelik 10 bin kişiye eğitim verilmiştir. Proje süresi içerisinde bölgede yaygın olarak kullanılan asit karakterli amonyum nitrat kullanımı yasaklanmış, amonyum sülfat gübre kullanımı ise her geçen gün biraz daha azalmıştır. Böylece bu süreçte toprakların daha fazla asitleşmesi sorunu büyük oranda azalmıştır.

2018-2020 (2. Faz)

Projenin bu fazında, asitleşmiş toprakların iyileştirilmek için toprak analizi sonuçlarına göre Buzlupınar, Kambursırtı, Şimşirli, Sümer, Sabuncular ve Çağlayan köylerindeki toplam 6 bahçede toprağın asitliğini gidermek üzere dolomit (tarım kireci) uygulanmış, hem toprağın fiziksel özelliklerini iyileştirmek hem de bitki beslenmesini sağlamak üzere çay atıkları kompostlaştırılarak çapalama yapılmış, bahçeye uygulanmış ve organik gübreyle gübreleme yapılmıştır. Her yıl tekrarlanan uygulamalar, toprak analizleriyle izlenmiş ve yaş çay yaprağı verimlerindeki artış gözlemlenmiştir. Tüm bu uygulamalar sonucunda projenin başladığı yıldaki ekstrem asit (pH 4,14) değerindeki toprak yapısı proje uygulamalarıyla orta derece asit (pH 5,51) değerine ulaşmıştır. Çay bahçesi toprakları bölgenin doğal yapısına ve çay bitkisinin istediği optimal gelişme gösterdiği pH değerine ulaştırılmıştır. Toprak sağlığının iyileştirilmesinin karşılığını bereket olarak vermiş, örnek uygulama bahçelerinde uygulama yapılmayan alana kıyasla %38 oranında verim artışı sağlanmıştır.

Eğitim çalışmalarında üreticilerden, kadınlardan, çay eksperleri ve din görevlilerinden oluşan 1.637 kişiye eğitim verilmiş, hedeflenenin 2 katından fazla kişiye ulaşılmıştır. Yüksek çay verimi olan çeşitlerinden üretilen fidanlarla 1.500 fidanlık çeşit bahçesi tesis edilmiştir.

2021-2024 (3. Faz)

Projenin bu üçüncü fazında, geçmişte 6 olan örnek uygulama bahçe sayısı 2021 yılında Rize’ye ilave olarak Trabzon ve Artvin illerinden de örnek uygulama bahçeleri dâhil edilerek 8’e çıkarılmıştır. 8 örnek bahçede çapalama, dolomit (tarım kireci), çay kompostu ve organik gübre uygulamaları yapılmıştır. Toprak sağlığının iyileşmesini, bu iyileşmenin yaş çay yaprağı verimi ve çay kalitesine etkilerini tespit etmek üzere toprak ve yaprak analizleri yapılarak izlenmiştir. 2019 yılında uygulamalara başlanan ilk üç bahçede ortalama pH değeri şahit parsellerde ekstrem asit (pH 4,31) değerinde iken uygulama bahçelerinde çay tarımı için ideal olan pH 5,5 seviyesine yükselmiştir. 2021 yılında projeye eklenen 5 bahçenin şahit parsellerinde pH değeri ortalama ekstrem asit (pH 4,14) iken uygulama bahçelerinin ortalaması kuvvetli asit (pH 5,32) olmuştur. Toprak yapısındaki iyileşmeyle birlikte örnek uygulama bahçelerinde komşu bahçelere kıyasla 2019 yılından beri uygulama yapılan 3 bahçede %58, 3. faza dahil edilen 5 bahçede %32 oranında verim artışı sağlanmıştır. Çayın tat ve aromasına etki eden toplam polifenol miktarında %18, demin suya geçme oranı üzerinde etkisi olan ekstrakt miktarında %7 artış, buna karşılık kuru çayın kalitesi ve randımanına olumsuz etki eden selüloz miktarında ise %17 azalma gözlemlenmiştir.

Projenin 3. fazında 1.902 kişiye eğitim verilmiş, verimi yüksek çay çeşitlerinden üretilen fidanlarla kurulan bakım çalışmaları yapılmış ve bitki gelişimleri takipleri yapılmıştır.

2025-2028 (4. Faz)

Projenin 4. safhasında çalışmaların bir havzada yoğun olarak yapılması ve bu havzada toprak ıslahı çalışmalarının yaygınlaşması amacıyla Çayeli’ndeki vadilerde 20 yeni bahçe belirlenmiş ve bu bahçelerde çapalama ile birlikte dolomit (tarım kireci) uygulamaları yapılmıştır. Proje süresince bu uygulamalara devam edilecektir. Vadilerde yaygınlaşması amacıyla 20 yeni bahçede toprak analizine bağlı olarak dolamit uygulamaları gerçekleştirilmiştir. İlk kireç uygulamaları yapılan bu bahçelerde uygulama öncesinde toprak pH’ının 4.39, yani ekstrem asit olduğu ve hepsinin ideal toprak pH’ından uzak değerlere sahip olduğu ve bu bahçelerde asitliğin giderilmesinin kritik derecede önem taşıdığı belirlenmiştir. Hâlâ örnek uygulamalar yapılan 2 demostrasyon bahçesinde pH değerlerinin ideal seviyede tutulduğu gözlemlenmiştir. 4. safhanın ilk yılı olan 2025 yılında üreticiler, kadınlar, muhtarlar ve eksperlerden oluşan 151 kişiye toprak asitliğinin giderilmesi, elde edilecek verim ve kalite artışları beraberinde sürdürülebilir çay tarımının ilkeleri konusunda eğitimler verilmiştir. Projenin 2. fazında tesis edilen çay çeşit bahçemizde bakım ve budama çalışmalarına devam edilmiştir.